Nón ngựa Phú Gia được xem là “kiệt tác” của nón lá. mang đậm dấu ấn văn hóa, lịch sử trong suốt chiều dài phát triển từ thời vua Quang Trung tới nay
Nón ngựa Phú Gia – kiệt tác văn hoá từ thời vua Quang Trung
Nón ngựa Phú Gia được nhiều người gọi là “kiệt tác” của nón lá. Bởi đây là một sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo và mang đậm dấu ấn văn hóa, lịch sử trong suốt chiều dài phát triển từ thời vua Quang Trung tới nay. Nón ngựa biểu trưng cho sự mạnh mẽ, uy nghiêm của con nhà võ. Khi nhắc đến nón ngựa, người ta thường liên tưởng đến hình ảnh đội quân Tây Sơn thần tốc.
Nguyên liệu chính làm ra chiếc nón ngựa độc đáo
Ở làng nón ngựa Phú Gia, người dân sử dụng 3 nguyên liệu chính là lá kè (lá cọ), cây giang và rễ dứa.
Lá kè
Trong đó lá kè dùng để lợp nón, lá kè phải là lá không quá non, không già quá. Lá kè được tìm mua từ vùng núi Vĩnh Thạnh, Gia Lai. Sau đó lá phải được mang đi phơi nắng rồi sấy qua lửa than. Sau đó lại đem đi phơi sương để lá kè có độ dẻo dai nhất định. Người thợ dùng kéo chuyên dụng có bản mỏng, lưỡi dài để cắt lá thành từng miếng nhỏ theo chiều cao nón.
Cây giang
Cây giang được sử dụng để làm phần sườn của nón ngựa. Người làm nón thường phải tìm lên vùng An Tượng để chặt cây giang tươi mang về. Hoặc có thể tìm mua ở chợ nón lớn nhất Bình Định – chợ Nón Gò Găng. Cây giang được nạo sạch vỏ, phơi khô, chẻ thật nhỏ và đều. Những chiếc nón ngựa thường có đường kính gần 50 phân. Độ xiên góc của nón rơi vào khoảng 120 độ. Rễ dứa được chọn là loại rễ cắm sâu trong đất khoảng 3 năm thì sẽ có độ bền chắc, không bị mối mọt. Rễ dứa được dùng để làm sòi và làm vành nón.
Rễ dứa
Với truyền thống xưa, người dân làng nghề sẽ sử dụng phần tơ của lá cây dứa sau khi ngâm nước vài ngày đem phơi để chằm nón. Tuy nhiên hiện nay với sự phát triển thì sợi cước nhỏ đã được thay thế để tạo đường nét sắc sảo hơn. Chằm vào sườn nón thì chỉ chằm sẽ nằm dưới mí lá. Nên nhìn bên ngoài sẽ không thể thấy đường chằm. Đây cũng là một công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo của người thợ làm nón. Bên trong nón sẽ được những người nghệ nhân làm nón ngựa thêu hoa văn, lá. Hay chim trĩ, long, lân, quy, phụng với nhiều màu sắc hài hòa.
Làng nghề nón ngựa Phú Gia là một trong những niềm tự hào của người dân Phú Gia, Bình Định
Làng nghề nón ngựa Phú Gia là một trong những niềm tự hào của người dân Phú Gia nói riêng. Và người dân Bình Định nói chung. Đây là một sản phẩm ghi dấu ấn với sự hình thành và phát triển của Bình Định. Là một sản phẩm chứa đựng giá trị lịch sử và văn hóa lâu đời của người dân Bình Định. Làng nghề nón ngựa Phú Gia dần trở thành một điểm đến du lịch. Nơi đây không chỉ mang đến sự tò mò cho du khách Việt mà còn có cả những du khách nước ngoài.