Nghề làm nón lá Gò găng

Nghề làm nón lá Gò Găng có từ thời Tây Sơn – Nguyễn Huệ. Việc làm nón ngựa hồi ấy rất dày công và tỉ mẩn. Nón được kết bằng những vành tre cật. Chuốt nhỏ như tăm, đan thành 3 lớp mể sườn. Bên ngoài phủ lớp lá kè non chằm bằng những mũi chỉ tàu thơm trắng muốt và đều đặn. Trên đỉnh nón được gắn chụp bạc hoặc đồi mồi có chạm trổ long, ly, qui, phụng. Quai nón được làm bằng những dải lụa đỏ hoặc xanh. Chỗ dưới cằm có chỏm tua. Để chằm một chiếc nón ngựa phải mất cả tháng trời công sức. Vì vậy giá thành rất đắt, nó chỉ dành cho những người cao sang quyền quí. Hay những chức sắc quan lại của triều đình.

Dần dà theo nhu cầu của giới bình dân, nón ngựa được cải biên thành ngựa đơn. Rồi nón buôn, nón chũm rẻ hơn nhiều. Các loại này đều không có chụp, nó được thay bằng những tua ngũ sắc ở chóp nón cho đẹp. Đám cưới ở các vùng làm nón, nhà giàu rước dâu bằng kiệu, chàng rể thì đội nón, đi ngựa. Nhà nào nghèo cũng ráng sắm đôi nón ngựa cho cô dâu chú rể đội đi trong ngày cưới. Vậy nên ca dao có câu:

Nón lá Gò Găng ngày nay

Ngày nay, các cô gái làng nón hầu như ít còn giữ được phương pháp làm nón ngựa nữa. Họ quen với công đoạn nhanh, giản tiện và để tiêu thụ của chiếc nón trắng mảnh mai. Đây là một sản phẩm của quá trình cải cách lâu dài. Để làm loại nón này cũng phải qua nhiều công đoạn. Trong đó làm lá là công đoạn khó nhất. Người xưa đã dặn:

Trang trải đời sống với nghề làm nón lá

The post Chuyện về chiếc nón lá Gò găng ở Nhơn Thành, Bình Định appeared first on .

The post Nón lá Gò Găng – một nét đẹp dân tộc không dễ dàng chối bỏ appeared first on .

Một nét đẹp văn hóa của mảnh đất đầy nắng gió nhưng sâu nặng nghĩa tình

Nếu có dịp đi ngang phường Nhơn Thành của thị xã An Nhơn, du khách đừng quên dành thời gian ghé lại phiên chợ nón Gò Găng, để cảm nhận về một nét đẹp văn hóa của mảnh đất đầy nắng gió nhưng sâu nặng nghĩa tình này. Đồng thời, hoài niệm về một quá khứ hào hùng của đội quân người anh hùng áo vải Quang Trung.

Chợ nón Gò Găng chỉ họp tầm 3 giờ sáng, lúc trời nhá nhem và tan khi trời hưng hửng sáng. Thế nên chợ còn được gọi là chợ gà gáy. Điểm đặc biệt thứ hai là chợ chỉ bán một món hàng duy nhất là nón lá thô, vật dụng làm nón.

Các hoạt động bán mua diễn ra dưới ánh đèn dầu le lói, chỉ đủ để người mua kẻ bán xem chất lượng nón và nhìn thấy đồng tiền đưa qua thối lại.
Là chợ nhưng chợ nón Gò Găng không xô bồ ồn ào, chỉ đủ làm lao xao một góc miền quê tĩnh mịch. Cứ được khoảng 10 đến 20 chiếc nón, các chị, các cô lại mang đến chợ bán.

Mỗi ngày người làm giỏi làm được khoảng 7 đến 10 cái nón với giá tầm 20 ngàn đồng. Nghề làm nón thu nhập không cao nhưng tận dụng được thời gian rảnh rỗi lúc nông nhàn.

Ở chợ nón, người mua, người bán dường như đều quen biết nhau

Ông Lĩnh, một người làm nón lâu năm, cho biết: “Ở chợ nón, người mua, người bán dường như đều quen biết nhau, cách xưng hô đầy thân mật, giọng xứ Nẫu nghe chân chất. Bán xong mấy chồng nón, các cô lại mua các vật dụng dùng để làm nón và trở về để ra đồng.

Tan chợ, những người thu mua nón vận chuyển nón Gò Găng đến khắp mọi miền đất nước, có khi phân phối tận thị trường Lào, Campuchia”.

Theo ông Lĩnh, chợ nón Gò Găng được hình thành từ thời Tây Sơn, làng nghề ra đời chủ yếu  phục vụ cho binh lính của vua Quang Trung với tên gọi nón ngựa.

Trên đỉnh nón được gắn chụp bạc hoặc đồi mồi có chạm trổ long, ly, qui, phụng. Quai nón được làm bằng những dải lụa đỏ hoặc xanh, chỗ dưới cằm có chỏm tua.

Trải qua nhiều biến cố lịch sử và thay đổi của thời gian, chiếc nón Gò Găng bây giờ là sự kết hợp các chi tiết giữa nón bài thơ xứ Huế và nón ngựa Tây Sơn ngày xưa.

Mọi người theo thói quen đến bây giờ, không còn ai nhớ phiên chợ đầu tiên là khi nào. Trải qua hàng trăm năm, chợ nón Gò Găng ngày càng sầm uất dưới ánh đèn leo lét, vừa đẹp, vừa nên thơ, vừa mờ ảo.

Theo Nhuận Oanh – Đại Chơn (báo Pháp Luật)

The post Huyền ảo chợ nón lá Gò Găng trong đêm appeared first on .

Dưới ánh sáng le lói của ngọn đèn dầu, những người vợ, bà mẹ năm tháng vẫn bền bỉ với chồng nón lá, chắt chiu nuôi cả gia đình. Trước là vì cuộc mưu sinh, dần dà hình thành một thói quen, nét văn hóa riêng của người dân “xứ Nẫu”.

Cứ 5 ngày, chợ họp một lần vào các ngày mồng 5, 10, 15, 20, 25, 30 trong tháng. Ở đây người ta trao đổi mua bán duy chỉ mặt hàng nón lá và nguyên liệu làm nón.

Chợ đêm không điện

Đồng hồ điểm sang 0 giờ, những chiếc xe đạp, xe kéo lục tục đổ về chợ nón lá để kịp bắt đầu phiên chợ mở hàng đầu năm. Trước kia, tại Bình Định cũng có chợ nón lá khác là Gò Găng (thị xã An Nhơn) họp thường nhật, nhưng về sau, người ít, chợ nghỉ, người dân chuyển sang họp chợ này.

Chợ nằm ở khuất trong một con hẻm nhỏ. Tiếng là chợ nhưng không quá ồn ào, không có tiếng cãi cọ, chao chát. Người ta nói vừa đủ nghe, ánh sáng vừa đủ thấy và nụ cười cũng thường trực trên môi cả người mua kẻ bán.

Chị Nguyễn Thị Thanh ôm chồng nón đi thẳng vào chợ. Tổng cộng 35 chiếc, tự tay chị và các con làm trong hơn một tuần. Làm nón lâu năm, chị chủ yếu bán cho khách quen nên chẳng sợ ế. Chừng ấy năm vẫn những gương mặt quen thuộc nên đối đãi với nhau như người nhà. 62 tuổi, bà Phạm Thị Cảnh (xã Cát Trinh, huyện Phù Cát) có 40 năm ngồi chợ.

Lúc trước, nhà còn đông người thì chằm nón mang ra chợ bán, sau chuyển sang thu mua của các hộ làm nón để buôn. Mỗi đêm bà bán trên dưới 100 chiếc nón. Nhà cách chợ gần chục cây số nên từ khuya bà Cảnh đã dậy sửa soạn chở hàng ra chợ. Riết thành quen, nhỡ may đau ốm không ra chợ được cũng cứ giờ đó thức dậy rồi trăn trở, sốt ruột.

Chị Nguyễn Thị Nguyệt, 45 tuổi, ở thị trấn Ngô Mây, huyện Phù Cát vẫn được gọi là Nguyệt nón bởi thâm niên lâu năm trong nghề. Gốc người Tây Sơn – quê hương của nón ngựa nổi tiếng, 12 tuổi Nguyệt nghỉ học ở trường về đan nón giúp mẹ mưu sinh, rồi ra chợ tập tành buôn bán. Đến tuổi lấy chồng chị về làm dâu Phù Cát lại chuyển sang đan nón lá.

Thoắt cũng hơn 30 năm gắn bó với chiếc nón và hơn 20 năm ngồi bán trong chợ. Chị giải thích từ xưa tới giờ người ta chỉ dùng đến đèn dầu hoặc đèn pin chứ không dùng đến điện. Ánh sáng của đèn đỏ và ấm dễ cho việc rọi soi từng đường kim mũi chỉ và thẩm định chất lượng nón chứ không bị lóa như điện.

Nét duyên lam lũ

Chợ họp về đêm, nhưng điều đặc biệt là ở đây mặc nhiên người ta không dùng đến điện mà sử dụng ánh sáng của đèn dầu hoặc đèn pin để rọi xem hàng, trao đổi. Dưới ánh sáng vàng ấy, những chồng nón trắng được bày xếp gọn gàng cùng nụ cười móm mém của các bà, mẹ, phiên chợ tạo nên nét văn hóa riêng của người Bình Định và gắn bó với những phận người dung dị, lam lũ.

Từ xã Cát Tường đạp xe lên chợ cũng mất cả tiếng đồng hồ nhưng hàng của bà Nguyễn Thị Xuân, 66 tuổi, chỉ đơn thuần là vài cuộn cước dùng để chằm nón. Cả vốn lẫn lãi chưa tới 100 nghìn đồng, thế nhưng chẳng phiên chợ nào vắng mặt bà.

“Lời lãi chẳng bao nhiêu nhưng nó thành thói quen rồi, không đi cũng chẳng ngủ được. Vừa đi kiếm đồng quà đồng bánh cho cháu, vừa đạp xe tập thể dục, chả thế mà tui vẫn khỏe đến giờ” – bà cười móm mém.

Cụ Nguyễn Thị Trí, 70 tuổi, ở thôn Kiều Quyên, xã Cát Tân, huyện Phù Cát, nhiều năm gắn bó nghề tạo khung nón lá làm sẵn và bán tại chợ đêm nón lá Cát Tân. Bà kể: Hiện, mỗi phiên chợ tôi bán được chừng 20 – 30 cái khung, với giá chỉ 40.000 đồng/cái; sau khi trừ hết chi phí thì tiền lời được hơn nửa.

Theo bà đây là nghề truyền thống, được ông bà truyền lại và nối nghiệp đến nay. Cũng nhờ nghề này bà nuôi 6 đứa con ăn học, lập gia thất đàng hoàng.

HOÀI VĂN (Theo Báo Tiền Phong)

The post Phù Cát Bình Định: Thâu đêm chợ nón appeared first on .