Không chỉ là vật che mưa, che nắng, chiếc nón chứa đựng kho tàng lịch sử của nền văn minh lúa nước của người Việt. Nguồn gốc của chiếc nón là câu chuyện kể về một phụ nữ. Bà cao lớn, bà luôn đội một chiếc nón làm từ bốn chiếc lá hình tròn. Bất cứ nơi nào người xuất hiện, những đám mây tan biến nhanh và thời tiết trở nên thuận lợi.

Sau khi dạy người dân trồng lúa và những loại cây lương thực, vị nữ thần này biến mất. Người Việt biết ơn và đã xây dựng một ngôi đền để tưởng nhớ công ơn của nữ thần.
Người Việt xưa đã cố gắng tạo ra một mô hình chiếc nón tương tự của nữ thần. Bằng cách xâu những lá cọ lại với nhau và bây giờ nó được gọi là nón lá. Hình ảnh nón đã trở nên quá gần gũi và thân thuộc. Thân thuộc với người nông dân trên những cánh đồng.

Làm nón

Nón được làm từ những nguyên liệu đơn giản và sẵn có như lá cọ, lá nón, tre… Bằng bàn tay khéo léo của những nghệ nhân. Chiếc nón đã trở thành một một biểu tượng của nhiều làng nghề truyền thống.

Làng Chương là làng nghề làm nón nổi tiếng trong nhiều thế kỷ qua. Ngoài ra, nón bài thơ là một sản phẩm nón lá nổi tiếng ở Huế. Nón Huế có hình vẽ phong cảnh và lời thơ.

Nón lá có nhiều biến thể từ phiên bản ban đầu. Sau khi xuất hiện lần đầu tiên là hơn 3.000 năm trước. Nhiều loại nón phổ biến như nón ba tầm. Hay nón quai thao có hình dạng phẳng và tròn. Đường kính khoảng 1 mét, với dây đeo ở cằm. Nón quai thao là một phụ kiện quan trọng của phụ nữ nông thôn. Đặc biệt vào những dịp lễ hội hay chùa chiền.

Phân loại nón lá

Ngày xưa, người ta phân loại nón theo mức độ của chủ sở hữu. Có một số loại nón dành riêng cho người cao tuổi; những người giàu có và quan lại. Mỗi loại có hình dạng riêng và kiểu cách đặc biệt; đôi khi nón lá cũng khác nhau theo từng vùng miền.
Mỗi vùng miền tại Việt Nam có mẫu chiếc nón lá riêng biệt. Những chiếc nón của người miền Tây có sợi chỉ đỏ. Điều đó là nét rất đặc trưng so với những chiếc nón Thanh Hóa. Nón lá Huế mỏng và thanh lịch hơn so với những chiếc nón lá của Bình Định.

Người Việt dùng nón lá

Nón lá được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau. Có khi các bà các mẹ đội nó đi chợ. Hay người nông dân làm việc trên cánh đồng. Nón lá còn được xem là một biểu tượng của con người Việt Nam hiền hòa. Hơn nữa, nhiều du khách trân trọng chiếc nón. Họ xem nó là một món quà lưu niệm khi đến thăm Việt Nam.
Mặc dù chiếc nón lá không còn là vật dụng hàng ngày của người phụ nữ ở các thành phố lớn nhưng nó vẫn rất phổ biến ở làng quê Việt Nam. Hình ảnh người con gái trong tà áo dài và đội chiếc nón là nét đặc trưng cho người con gái Việt Nam.

The post Chiếc nón lá chứa đựng kho tàng lịch sự của nền văn minh lúa nước người Việt appeared first on .

Dưới ánh sáng le lói của ngọn đèn dầu, những người vợ, bà mẹ năm tháng vẫn bền bỉ với chồng nón lá, chắt chiu nuôi cả gia đình. Trước là vì cuộc mưu sinh, dần dà hình thành một thói quen, nét văn hóa riêng của người dân “xứ Nẫu”.

Cứ 5 ngày, chợ họp một lần vào các ngày mồng 5, 10, 15, 20, 25, 30 trong tháng. Ở đây người ta trao đổi mua bán duy chỉ mặt hàng nón lá và nguyên liệu làm nón.

Chợ đêm không điện

Đồng hồ điểm sang 0 giờ, những chiếc xe đạp, xe kéo lục tục đổ về chợ nón lá để kịp bắt đầu phiên chợ mở hàng đầu năm. Trước kia, tại Bình Định cũng có chợ nón lá khác là Gò Găng (thị xã An Nhơn) họp thường nhật, nhưng về sau, người ít, chợ nghỉ, người dân chuyển sang họp chợ này.

Chợ nằm ở khuất trong một con hẻm nhỏ. Tiếng là chợ nhưng không quá ồn ào, không có tiếng cãi cọ, chao chát. Người ta nói vừa đủ nghe, ánh sáng vừa đủ thấy và nụ cười cũng thường trực trên môi cả người mua kẻ bán.

Chị Nguyễn Thị Thanh ôm chồng nón đi thẳng vào chợ. Tổng cộng 35 chiếc, tự tay chị và các con làm trong hơn một tuần. Làm nón lâu năm, chị chủ yếu bán cho khách quen nên chẳng sợ ế. Chừng ấy năm vẫn những gương mặt quen thuộc nên đối đãi với nhau như người nhà. 62 tuổi, bà Phạm Thị Cảnh (xã Cát Trinh, huyện Phù Cát) có 40 năm ngồi chợ.

Lúc trước, nhà còn đông người thì chằm nón mang ra chợ bán, sau chuyển sang thu mua của các hộ làm nón để buôn. Mỗi đêm bà bán trên dưới 100 chiếc nón. Nhà cách chợ gần chục cây số nên từ khuya bà Cảnh đã dậy sửa soạn chở hàng ra chợ. Riết thành quen, nhỡ may đau ốm không ra chợ được cũng cứ giờ đó thức dậy rồi trăn trở, sốt ruột.

Chị Nguyễn Thị Nguyệt, 45 tuổi, ở thị trấn Ngô Mây, huyện Phù Cát vẫn được gọi là Nguyệt nón bởi thâm niên lâu năm trong nghề. Gốc người Tây Sơn – quê hương của nón ngựa nổi tiếng, 12 tuổi Nguyệt nghỉ học ở trường về đan nón giúp mẹ mưu sinh, rồi ra chợ tập tành buôn bán. Đến tuổi lấy chồng chị về làm dâu Phù Cát lại chuyển sang đan nón lá.

Thoắt cũng hơn 30 năm gắn bó với chiếc nón và hơn 20 năm ngồi bán trong chợ. Chị giải thích từ xưa tới giờ người ta chỉ dùng đến đèn dầu hoặc đèn pin chứ không dùng đến điện. Ánh sáng của đèn đỏ và ấm dễ cho việc rọi soi từng đường kim mũi chỉ và thẩm định chất lượng nón chứ không bị lóa như điện.

Nét duyên lam lũ

Chợ họp về đêm, nhưng điều đặc biệt là ở đây mặc nhiên người ta không dùng đến điện mà sử dụng ánh sáng của đèn dầu hoặc đèn pin để rọi xem hàng, trao đổi. Dưới ánh sáng vàng ấy, những chồng nón trắng được bày xếp gọn gàng cùng nụ cười móm mém của các bà, mẹ, phiên chợ tạo nên nét văn hóa riêng của người Bình Định và gắn bó với những phận người dung dị, lam lũ.

Từ xã Cát Tường đạp xe lên chợ cũng mất cả tiếng đồng hồ nhưng hàng của bà Nguyễn Thị Xuân, 66 tuổi, chỉ đơn thuần là vài cuộn cước dùng để chằm nón. Cả vốn lẫn lãi chưa tới 100 nghìn đồng, thế nhưng chẳng phiên chợ nào vắng mặt bà.

“Lời lãi chẳng bao nhiêu nhưng nó thành thói quen rồi, không đi cũng chẳng ngủ được. Vừa đi kiếm đồng quà đồng bánh cho cháu, vừa đạp xe tập thể dục, chả thế mà tui vẫn khỏe đến giờ” – bà cười móm mém.

Cụ Nguyễn Thị Trí, 70 tuổi, ở thôn Kiều Quyên, xã Cát Tân, huyện Phù Cát, nhiều năm gắn bó nghề tạo khung nón lá làm sẵn và bán tại chợ đêm nón lá Cát Tân. Bà kể: Hiện, mỗi phiên chợ tôi bán được chừng 20 – 30 cái khung, với giá chỉ 40.000 đồng/cái; sau khi trừ hết chi phí thì tiền lời được hơn nửa.

Theo bà đây là nghề truyền thống, được ông bà truyền lại và nối nghiệp đến nay. Cũng nhờ nghề này bà nuôi 6 đứa con ăn học, lập gia thất đàng hoàng.

HOÀI VĂN (Theo Báo Tiền Phong)

The post Phù Cát Bình Định: Thâu đêm chợ nón appeared first on .