Để lá nón góp phần quan trọng tạo thành nón lá, rất nhiều công sức của người lao động đã đổ xuống để sẻ chia bao thăng trầm cùng nghề làm nón truyền thống.
Nghề đi lá
Nghề đi lá nón tập trung ở ở các vùng núi như An Lão, Vân canh, Vình Thạnh tỉnh Bình Định.
Anh Đinh Thuyền, người dân tộc Ba na ở xã Canh Hiệp, cho biết: “Những lúc không làm ruộng nương, mình rủ thêm vài anh em đi thành nhóm chia nhau lên vùng núi cao tìm lá kè.
Đi liên tục khoảng 3 ngày thì kiếm được mỗi người khoảng 200 – 300 đọt lá, trừ chi phí cũng nhận được 500-700 ngàn đồng tiền bán lá”.
Nhiều nông dân ở làng nghề nón lá Thuận Hạnh, xã Bình Thuận, huyện Tây Sơn cũng gắn bó với nghề đi lá.
Buôn bán lá nón
Phần lớn hộ dân ở thôn Hòa Dõng, xã Cát Tân, huyện Phù Cát đang giữ nghề làm nón truyền thống qua nhiều thế hệ. Đây cũng là nơi tập trung nhiều người làm nghề buôn bán lá nón nhất trong tỉnh.
Làm nghề này phải biết chịu khó và có kinh nghiệm xử lý thêm một số công đoạn mới có lá nón đẹp đáp ứng yêu cầu khách hàng. Như đọt lá vặn xanh tươi mua về, bỏ vào hố cát dùng chân đạp cho nở bung ra. Đến chiều đem vô lò than sấy khô với nhiệt độ phù hợp.
Tối, tiếp tục phơi sương cho mềm dịu lại, để sáng sớm đem ra bán ở chợ nón Gò Găng”.
Trước đây thường chỉ có 4 loại lá chính là kè, vặn, đèn, mật cật được người làm nón trong tỉnh sử dụng. nay có thêm lá buông (ở tỉnh Đồng Nai) cũng được tiêu thụ nhiều.
Trân trọng chiếc nón lá
Lâu nay, khi nói về chiếc nón lá, người ta thường nhắc nhiều đến những người gắn bó, giữ nghề làm nón truyền thống.
Nhưng góp phần quan trọng làm nên chiếc nón lá còn có công lao “thầm lặng” của những người lặn lội khắp núi rừng tìm lá nón; của những người buôn bán đã làm “cầu nối” đưa lá nón về các làng nghề truyền thống.
Giờ đây, khi cầm trên tay chiếc nón lá mộc mạc, tôi cảm nhận được nhiều hơn “sức nặng” từ những giá trị văn hóa truyền thống được tạo nên bởi tinh thần lao động cần cù, chịu thương chịu khó của người dân quê mình.
Chợt thấy lòng lắng lại khi nhớ đến lời tâm sự của bà Nguyễn Thị Lan, một người có 50 năm gắn bó với nghề làm nón ở thôn Hòa Dõng, xã Cát Tân: “Mỗi một miếng lá nón thấm đẫm biết bao mồ hôi, công sức của người đi tìm nơi rừng sâu núi cao. Khi sử dụng lá làm nón không được lãng phí và cố gắng tạo ra những chiếc nón đẹp. Mong rằng công sức của người lao động chúng tôi gởi vào mỗi chiếc nón sẽ được trân trọng và nhìn nhận một cách tương xứng”.
Hoài Thu